Category Archives for compostwormen

Karton in de wormenbak

Je leest het in elke handleiding voor wormcomposteren: wissel het keukenafval dat je aan je compostwormen voert steeds af met een laagje karton.

Toch merk ik dat veel mensen dat karton toevoegen op een gegeven moment een beetje vergeten. En dat is jammer. Niet alleen omdat wormen zich heerlijk thuis voelen tussen de ribbeltjes, maar ook omdat je met voldoende karton veel problemen kunt voorkomen.

Waarom moet je karton toevoegen? En welk karton moet je dan gebruiken? Deze vragen en nog meer karton-gerelateerde compostvragen beantwoord ik in dit blog.

Waarom moet er karton in de wormenbak?

Iedere wormenbak heeft een ‘bedding’ nodig: Een koolstofrijke basis die zorgt voor:

1: Een goede C/N verhouding en dus goede zuurgraad. Karton bestaat (op de lijm na) geheel uit houtvezels.

2: Vochtregulatie Karton is een prima vochtabsorbeerder.

3: luchtigheid, toevoer van zuurstof. Vooral golfkarton zorgt door de fijne kanaaltjes voor toevoer van zuurstof in je wormenbak.

Welk karton kun je het beste in je wormenbak stoppen

Uit het antwoord op de vorige vraag kun je al opmaken dat golfkarton/ribbelkarton de voorkeur heeft boven massief karton. Massief karton (je weet wel, van bijvoorbeeld rijstverpakkingen) is waterbestendig, dus absorbeert slecht. En je mist het voordeel van de luchtkanaaltjes. Zeker als dit massieve karton ook nog eens bedrukt en gecoat is heeft het niets te zoeken in de wormenbak.

Wat kan ik als bedding gebruiken als ik geen karton heb?

In plaats van karton kun je ook kiezen voor: Papiersnippers (liefst niet gebleekt papier), droge bladeren, stro, cocopeat, stro, rijpe compost.

Gebruik daarbij je gezond verstand: een hele laag zaagsel of een pak papier zal weinig lucht doorlaten. Maak je van het papier proppen of haal het door de papierversnipperaar.

Mag het karton of papier bedrukt zijn?

Hier lees ik tegenstrijdige artikelen over. Vanuit de printindustrie wordt gezegd dat er tegenwoordig geen zware metalen of giftige stoffen meer gebruikt worden bij het papierdrukken. Diverse wormengoeroes zweren bij alleen zwart bedrukt papier. Zelf gebruik ik dus wel bedrukte kartonnen dozen, die zijn vaak ook maar heel licht bedrukt. En als ik krantenproppen gebruik dan laat ik de gekleurde pagina’s achterwege. Hoogglans glossies laat ik ook over aan de papierbak, al is het maar omdat ze minder goed vocht absorberen.

Eten de compostwormen het karton op?

Het vochtige, met afvalsappen doordrenkte karton is een ideale hechtingsbodem voor allerlei micro-organismen. Wormen eten niet het karton of het keukenafval, maar jagen op de micro-organismen, die zich op hun beurt weer voeden met het afval en het vocht uit het afval dat in het karton trekt. En in dat proces schrokken ze natuurlijk ook het door de micro-organisen afgebroken afval en karton naar binnen.

Hoe klein moet ik het karton maken voordat ik het in de wormenbak stop?

Grote plakken karton kunnen de luchttoevoer blokkeren. Dus net als het afval kun je het karton het beste klein maken. Hoe kleiner hoe beter. 5 bij 5 cm is ideaal. Maar ik moet eerlijk toegeven dat ik hier zelf ook wat lui in ben. Daarom heb ik sinds kort een emmer water naast mijn wormenbak staan. Als ik een lege doos heb scheur ik die in grove stukken. De grove stukken gaan in de emmer. Zodra het karton doorweekt is is het een makkie om de grove stukken in kleine stukken te scheuren. Nu heb ik natuurlijk wel weer kans dat daarmee mijn wormenbak te nat wordt. Maar de ervaring leert dat dit karton ook weer redelijk snel opdroogt als ik het bovenop het voedsel leg.

Als je kleine kinderen om je heen hebt spaar je een paar weken karton op en organiseer je een scheurwedstrijd. De droge snippers bewaar je in een emmer naast je wormenbak zodat je altijd wat bij de hand hebt.

Moet ik het karton natmaken voordat ik het aan mijn compostwormen voer?

Karton natmaken moet alleen in het begin als je de wormen net in de wormenbak zet. Want dan is er nog geen vocht dat vrijkomt uit het afval. Na verloop van tijd mag je gewoon iedere keer een laag droog karton bovenop leggen. Dit wordt vanzelf nat.

Mocht het heel warm worden dan kun je wel een flinke laag naty karton bovenop leggen. Dit zorgt voor verkoeling.

Het kan geen kwaad om voor nat karton te kiezen (dat is immers makkelijker te scheuren). Een te droge wormenbak is een groter probleem voor de wormen dan een te natte wormenbak. Het karton droogt ook weer snel op.

Wat gebeurt er als ik te weinig bedding in mijn wormenbak gebruik

Bij te weinig karton kan de inhoud van je wormenbak te zuur, te nat, of anaeroob worden. Allemaal zaken waarje de wormen mee wegjaagt.

Ook helpt een goede laag karton bovenop tegen allerlei insecten als fruitvliegjes en muggen. Het vormt een extra barrière, en deze beestjes houden juist van een zeer natte omgeving.

Meer leren over wormcomposteren? Ga naar de FAQ

Wormenbak compostproces versnellen

Hoe laat je je compostwormen meer afval verwerken?

Veel mensen hebben een wormenbak omdat het een snelle manier van composteren is. Wormcomposteren is een compostmethode die door zijn snelheid ook weinig ruimte inneemt. Soms valt het werktempo van de compostwormen helaas wat tegen. Ik zet vier mogelijk oplossingen voor je op een rijtje.

5 manieren om sneller afval te verwerken in je wormenbak

1: Snij je afval lekker klein voordat je het aan de compostwormen voert

Compostwormen beginnen het verteringsproces nog voordat het voedsel in hun darmen zit. Dit doen ze door met hun lijf over het afval te kruipen en daarmee een spoor van enzymen op het afval achter te laten. Deze enzymen beginnen met de afbraak van het voedsel. Na een paar dagen is het oppervlak van het voedsel zacht geworden en keren de wormen terug om lekker te eten. Ze hebben immers geen tanden om het afval in stukjes te bijten.

Simpele wiskunde leert je dat, hoe kleiner het afval dat je voert is, hoe groter het oppervlakte is dat de enzymen kunnen bewerken. Je kunst zelfs zover gaan je afval eerst in de blender te gooien en je wormen te voeren met smoothies. Dat is iets dat ik zelf weleens in de winter doe, als ik toch al een smoothie maak en de blender dus toch al vies is. Want zeker in de winter kan het werktempo van de wormen aardig zakken.

2: Hou de temperatuur in je wormenbak boven de 15 graden

Zorg dat je wormenbak niet te veel afkoelt. Bij temperaturen onder de 10 a 15 graden verteren de compostwormen nauwelijks afval. Kun je de wormenbak in de winter niet binnen zetten, zorg dan in ieder geval voor een plekje uit de wind en in de zon. Of bewaar de doos waarin je je wormenbak hebt gekregen en zet die ondersteboven over je wormenbak. Ook oude dekens of bubbeltjesplastic kunnen de temperatuur hoog houden.

Bedenk dat compostwormen zelf veel warmte produceren, dus als je zorgt dat die warmte binnen blijft kan de compostering zelfs in de winter buiten gewoon doorgaan. Zelfs bij hele lange strenge winters kunnen je compostwormen in je wormenbak overleven.

3: Geef je compostwormen een cafeïne- shotje

Net als mensen worden wormen actief van cafeïne. En actieve wormen hebben meer honger. Volgens sommige wormenkenners mag je compostwormen niet te veel koffieprut geven. Omdat ze daar gestresst van raken. Anderen zweren juist bij koffieprut, omdat het de voortplanting zou stimuleren: Ook op sex gebied worden de wormen schijnbaar actiever van cafeïne.

Er zijn professionele wormenkwekerijen die wormen bijna geheel op koffieprut laten leven. Dat kan omdat de verhouding koolstof /stikstof ideaal is. Dezelfde verhouding als wanneer je netjes je groenafval mengt met karton. Dit alles gezegd hebbende is het voor de gemiddelde wormenbak-bezitter denk ik gewoon een leuk weetje. Doe vooral je koffieprut in je womenbak. Wellicht verhoogt het het composteertempo èn de omvang van je kolonie. Maar een dieet van allen maar koffieprut lijkt me toch wat eenzijdig.

4: Zorg voor gezinsuitbreiding

Zorg voor meer compostwormen in je wormenbak. Een wormenkolonie kan zich in drie maanden tijd verdubbelen. En kan daarmee dan ook de dubbele hoeveelheid afval verteren. Heb je weinig geduld dan kun je proberen de voortplanting aan te moedigen door wat extra koffieprut toe te voegen.

Bij goede omstandigheden kan een kilo wormen 1 kilo afval per dag verteren. Overigens bereikt de kolonie op een bepaald moment een evenwicht: als er niet genoeg eten of ruimte is gaat de voortplanting weer naar een lager pitje. Dus zorg ook dat er wel altijd voldoende eten en ruimte aanwezig is.

5: Koop meer compostwormen

Dat kan natuurlijk gewoon in de webshop

Hoeveel compostringen moet ik bestellen voor mijn wormenbak?

Als richtlijn kun je aanhouden dat je ongeveer per persoon 1 compostring nodig hebt. Met een miniumum van 3 ringen voor een goede werking van je wormenbak. En een maximum van 6 ringen vanwege het gewicht. Maar er zijn meerdere factoren die meespelen: Hoeveel groente eet je? Eet je alleen de bloemkoolroosjes of eet je ook de stronk? Ook de omstandigheden zijn van belang. Staat je wormenbak binnen of buiten? In of uit de  zon? Lees hier meer over hoe je het wormcomposteren kunt versnellen.

Help, de bovenste compostring van mijn wormenbak is te snel vol

Er kunnen meerdere redenen zijn dat de bovenste ring al vol is voordat de onderste ring is gecomposteerd: Van te lage temperatuur tot te veel afval. Hoe dan ook: je zit met een acuut probleem. Wat te doen? Hier heb je vier opties:  

4 manieren om toch een compostring leeg te maken

  1. Kijk of de compost in de onderste 2 ringen al zover geslonken is dat je de inhoud van deze 2 ringen samen kunt voegen. 
  2. Haal de grootste stukken onverteerd afval uit de onderste ring en doe die in de bovenliggende ring. De onderste ring bevat nu vooral compost. Deze mag gewoon in je tuin. Wormencompost heeft een neutrale zuurgraad en hoeft niet te rijpen. Restjes onverteerd afval zullen gewoon in je tuin vergaan tot compost.
  3. Pak een teil of emmer en doe daar de hele inhoud van de  onderste ring in. Laat deze bak op een rustig plekje staan terwijl de wormen hun werk doen. Tegen de tijd dat (bijna)  alles is omgezet in compost kun je de wormen eruit halen.
  4. Bestel een extra compostring. Lees ook de post over hoeveel compostringen je nodig hebt.
  5. En voor de toekomst: kijk of je je compostwormen harder aan het werk kunt zetten. Alles hierover lees je in de blogpost ‘https://balkonton.nl/wormenbak-compostproces-versnellen/wormenbak compostproces versnellen’.

Kunnen compostwormen tegen de hitte?

Hoge temperatuur en een wormenbak: Wat te doen?

Het antwoord is simpel: compostwormen kunnen NIET tegen de hitte. Buitentemperaturen boven de 30 graden Celsius kunnen funest zijn. Zeker in een donkere wormenbak die in de volle zon staat kan de temperatuur makkelijk oplopen tot wel boven de 40 graden. Vanaf 35 graden zullen ze echt massaal uit je wormenbak proberen te vluchten om te overleven. En in het ergste geval het loodje leggen.

Bij normale zomerse temperaturen, zo tot 28 graden, volstaat het de bak uit de zon te houden. Wordt het extreem heet of langere perioden zeer heet (meer dan 30 graden), neem dan wat extra voorzorgsmaatregelen.

Houd je wormenbak koel met deze tips

  • Zet je wormenbak in de schaduw of binnen.
  • Kies voor een wormenbak met plantenring en hou de aarde vochtig. De planten zorgen voor schaduw en de vochtige aarde koelt de wormenbak. Heb je geen plantenring? Gebruik dan een lege compostring tijdelijk als plantenring. In de compostringen past meer aarde dan in de plantenring: Fijn voor het verkoelende effect maar maak het niet te zwaar om op te tillen.
  • Heb je geen schaduwplekje? Improviseer een schaduwdoek van wat waslijn en een oud laken. Of bevestig een paraplu met touw of tape aan je wormenbak.
  • Haal het deksel van je wormenbak en vervang het tijdelijk door een dikke laag van stukken vochtig karton en hou dat karton vochtig.
  • Als het echt heel extreem wordt: leg een koelelement (ingepakt in een oude doek) in je wormenbak.
  • In plaats van een koelelement kun je ook je afval mengen met vochtig karton en dat invriezen voordat je het aan je wormen voert.

De Balkonton Classic en de Gevelbak bieden de wormen voldoende bescherming

Zorg wel dat de aarde lekker vochtig blijft. De Balkonton wormtoren met plantendeksel blijft ook redelijk koel, zeker als je een off white model hebt en de plantenring continue vochtig houdt.

Voor alle andere wormenbakken geldt: Bescherm je wormen tegen de hitte met de tips hierboven

Kan ik nog wel op vakantie als ik een wormenbak heb?

Je kunt je wormen in de zomer makkelijk een week of 2 alleen laten. Ga je langer weg vraag dan een goede buur om 1 keer per week wat bij te voeren. Wat je echt niet moet doen is in één keer een voorraad eten voor meerdere weken toevoegen. Dat gaat stinken en jaagt je wormen weg. In de winter kun je een wormenbak die buiten staat langer aan z’n lot overlaten. De compostering gaat dan toch minder snel.

Zorg in alle gevallen dat je wormenbak, in het geval je langer weg gaat, goed gevuld is met compost. Dus wacht met het legen van je wormenbak tot je terug bent van vakantie. Op die manier hebben de wormen ook nog de door hen zelf gemaakt compost om te herkauwen.

Meer weten over wormenbakken en wormcomposteren? Ga naar de ‘meest gestelde vragen over wormenbakken’

Ik heb net een nieuwe wormenbak, de compostwormen kruipen ook naar de lege bakken en de lekbak

Als je net een nieuwe wormenbak hebt aangeschaft zul je de eerste paar weken zien dat de compostwormen niet netjes tussen het afval blijven zitten. In het begin gaan compostwormen vaak op verkenning: Je kunt ze gewoon laten kruipen. Als ze honger hebben gaan ze wel weer naar het eten toe.

Proberen de compostwormen massaal te vluchten? Check dan of je niet te veel afval in de wormenbak hebt gedaan. Heb je zoveel gegeven dat ze het niet op kunnen eten voordat het afval gaat rotten, haal dan wat stinkend afval weg en voeg wat extra karton of zaagsel toe. 

Controleer ook of het niet te heet is, in de zomer in de volle zon kan het warmer dan 35 graden worden en daar houden de compostwormen niet van. Met vluchtpogingen als resultaat. Als het erg koud wordt gaan de wormen eerder in een soort winterslaap dan dat ze proberen te vluchten.  Bij langdurige strenge vorst kun je de wormenbak beschermen met een doos, bubbeltjesplastic of oude deken.

Ook kan de vochtigheid kan een probleem zijn. De vochtigheid moet doen denken aan een vochtige sprons: kurkdroog of kleddernat houden ze ook niet van. Als het te nat is kun je extrakarton toevoegen. Te droog? Geef dan wat water met een gieter of plantenspuit.

Maar zoals gezegd, zeker in het begin (de eerste paar weken) moeten ze gewoon nog even wennen aan hun nieuwe omgeving. Laat de wormen vooral met rust en ga ze niet met de hand van de ene naar de andere compostring zetten.

Als je je wormenbak binnen hebt staan kun je de eerst 2 a 3 weken ’s nachts een lamp laten branden. Wormen vermijden het licht dus zo voorkom je dat ze buiten de wormenbak op verkenning gaan.

NB: in de oude handleiding stond dat je karton op de bodem van elke compostring moet leggen. Hiermee werd bedoeld: een laagje gescheurd karton. Als je de compostring afsluit met een exact passende kartonplaat kunnen wormen, die eenmaal de weg naar beneden hebben gevonden (hun natuurlijke instinkt in een nieuwe omgeving), niet meer de weg terug naar boven vinden. Ze kruipen dan via de nauwe spleten aan de zijkant omhoog en dus naar buiten!

Overleven compostwormen de winter?

flatinsneeuw

Wat we weten is dat de wormen onder de 10 graden bijna niets meer eten. Onder de 4 graden gaan ze zelfs in een soort winterslaap. Dat betekent dus dat je gedurende die echte koude vorstperiodes je wormen minder tot niets mag voeren.  Wil je ook in de winter je GFT blijven omzetten in compost? dan zul je moeten zorgen dat de temperatuur in je wormenbak boven de 10 graden blijft. Dat kan natuurlijk door je bak binnen te zetten. Of door andere maatregelen zoals in dit artikel beschreven.

Isoleren

Wormen produceren  zelf veel warmte. Als het kouder wordt trekken ze naar elkaar toe, als ijsberen op de zuidpool. Ze houden zich warm door te blijven bewegen. Met een goede isolatielaag houd je die warmte dus in je bak. 

In een grotere bak zoals bijvoorbeeld de Gevelbak,die ook nog eens geïsoleerd is door de houten omkasting, zal de temperatuur binnen in de bak dus veel langer boven de benodigde 10 graden blijven.

Bij de Balkonton zorgt de aarde rondom de wormenbuis voor extra isolatie.  Bij een gewone wormenbak kun je de bak in bubbeltjesplastic of een oude deken wikkelen.

Stel je compostoogst uit tot het voorjaar

De compost die in je wormenbak zit vormt zelf ook een natuurlijke isolatielaag. De wormen hebben daarin meer bescherming dan in een net geleegde bak. Stel je compostoogst indien mogelijk dus uit tot het voorjaar.

Lekker in het zonnetje

Verplaatsbare wormenbakken zet je in de winter in de zon, zoveel mogelijk uit de wind.In de zomer geldt natuurljk het tegenovergestelde. Goed geisoleerde bakken (zoals de Balkonton en de Gevelbak) hoef je uiteraard niet te verplaatsen.

Droogte groter gevaar dan kou

Mijn eigen ervaring is dat de compostwormen lekker knus in het midden van de Balkonton makkelijk overleven. De enige keer dat een populatie is gestorven, was toen ik een Balkonton uit de regen had staan, geen voedsel had toegevoegd, en hem dus helemaal had laten uitdrogen. Zorg dus dat de aarde wel vochtig blijft. Ofwel door af en toe wat snijafval erin te gooien, ofwel door af en toe wat water erbij te doen.

 

Hoe kouder hoe meer eitjes de wormen leggen

Zodra het koud begint te worden gaan wormen meer eitjes leggen. Als zelfs in het midden van een wormenbak de temperatuur onder het vriespunt daalt zullen de wormen natuurlijk uiteindelijk toch doodvriezen. Door de warmte die ze zelf produceren gecombineerd met de warmte van het reguliere composteerproces, komt dit, zeker in een grote bak of buurtbak, gelukkig zelden voor.

Op die manier kan de wormenkolonie een vorstperiode overleven, terwijl individuele wormen wel sterven. In het voorjaar heb je dus vaak een overvloed aan nieuwe wormen..

 

 

Hoe werkt een wormenbak

De ronde wormenbak is een traditionele wormenbak bestaande  uit een stapel compostringen. Met daaronder een opvangbak voor het vrijkomende vocht.

De bovenste ring sluit je af met een  plantenring of met een deksel.

In de eerste ring stop je compostwormen. De wormen voer je ongekookte groente- en fruitresten. Elke laag voedsel sluit je af met een laagje gescheurd karton. Ook zijn de wormen gek op koffieprut.

Als de eerste ring vol is vul je de volgende ring met afval. De wormen kruipen door de gaten in de bodem naar het voedsel toe. Is de laatste ring vol, dan is de eerste ring gecomposteerd. Je leegt deze ring en zet hem weer bovenop om te vullen.

Het vocht tap je af via een kraantje. Je verdunt dit met water en geeft het aan je planten.